FizikLab

‹

🔬 Simülasyon Laboratuvarı

FizikLab

LİSE DÜZEYİ İNTERAKTİF SİMÜLASYONLAR

🎯 Eğik Atış ▼

Eğik Atış Hareketi

Açı ve hızı değiştirerek merminin nasıl bir yay çizdiğini izle. Hava direnci ihmal edilmiştir.

Parametreler

Başlangıç Hızı40 m/s

Fırlatma Açısı45°

Yerçekimi (g)9.8 m/s²

Max Yükseklik

—

Menzil

—

Uçuş Süresi

—

Yatay Hız (vₓ)

—

🟢 Anlık X

—

🟢 Anlık Y

—

🟢 Anlık H

—

🟢 Anlık Açı

—

📐 Eğik Atış (Hava Direncisiz)
x = v₀·cos θ · t    yatay konum
y = v₀·sin θ · t − ½g·t²    düşey konum
R = v₀²·sin(2θ) / g    menzil (max: θ=45°)
h_max = v₀²·sin²θ / (2g)    maksimum yükseklik

📚 Konu Özeti — Eğik Atış

▼

Temel Kavramlar

Kinematik Vektörel Hareket Parabolik Yol Yerçekimi İvmesi

Bilmen Gerekenler

Eğik atışta yatay hareket düzgün (sabit hız), düşey hareket düzgün ivmeli (g = 9.8 m/s²)

Yatay ve düşey hareketler birbirinden bağımsızdır — aynı yükseklikten atılan iki cisim aynı anda yere düşer

Maksimum menzil θ = 45° açısında elde edilir

Tamamlayan açılar eşit menzil verir: 30° ile 60° aynı mesafe

Sınav İpuçları

⚠️ Hava direnci ihmal edilir — gerçekte menzil daha kısa olur

⚠️ v₀ bileşenleri: vₓ = v₀cosθ (sabit), vᵧ = v₀sinθ − gt (değişir)

Elektrik Devre Simülasyonu

Seri, paralel ve karma (seri-paralel) bağlantı modlarını karşılaştır. 3 direnç, canlı elektron akışı.

Bağlantı Modu

Parametreler

⚡ Kaynak 12 V

2 Kaynak:

R₁10 Ω

R₂20 Ω

R₃30 Ω

Toplam Direnç

—

Ana Akım (I)

—

Toplam Güç

—

Mod

—

⚡ Ohm Yasası & Devre
V = I · R    gerilim = akım × direnç
P = V · I = I²·R = V²/R    güç
Seri: R_top = R₁ + R₂ + R₃    akım eşit, gerilim bölünür
Paralel: 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + 1/R₃    gerilim eşit, akım bölünür

📚 Konu Özeti — Elektrik Devreler

▼

Temel Kavramlar

Ohm Yasası Seri Devre Paralel Devre Elektrik Gücü Kirchhoff Yasaları

Bilmen Gerekenler

Seri devrede akım her yerde eşit, gerilim dirençlere bölünür

Paralel devrede gerilim her kolda eşit, akım dirençlere bölünür

Seri toplam direnç artar → akım azalır. Paralel toplam direnç azalır → akım artar

Evlerdeki elektrik tesisatı paralel bağlıdır — bir ampul yanınca diğerleri sönmez

Sınav İpuçları

⚠️ P = V·I = I²·R = V²/R — hangisi verilmişse onu kullan

⚠️ Paralelde en küçük direnç en çok akım çeker

Işık Kırılması & Yansıması

Gelme açısını ve ortam kırılma indisini değiştirerek ışığın nasıl kırıldığını incele. Snell yasası animasyonlu.

Işık Parametreleri

Gelme Açısı (θ₁)45°

n₁ (Ortam 1)1.00

n₂ (Ortam 2)1.50

Gelme Açısı θ₁

—

Kırılma Açısı θ₂

—

Tam Yansıma

—

Kritik Açı

—

🔆 Snell Yasası & Işık Kırılması
n₁ · sin θ₁ = n₂ · sin θ₂ kırılma yasası
θ_c = arcsin(n₂ / n₁) kritik açı (yalnızca n₁ > n₂ ise)
n₁ < n₂ → ışın eksene yaklaşır | n₁ > n₂ → uzaklaşır

📚 Konu Özeti — Optik & Işık

▼

Temel Kavramlar

Snell Yasası Kırılma İndisi Tam İç Yansıma Kritik Açı

Bilmen Gerekenler

Işık hızlı ortamdan yavaş ortama geçince eksene yaklaşır (θ₂ < θ₁)

Yavaş → hızlı ortamda: eksenden uzaklaşır. Kritik açıyı geçince tam yansıma

Optik fiber, elmas parlaklığı → tam iç yansıma sayesinde çalışır

n = c/v — kırılma indisi büyüdükçe ışık daha yavaş ilerler

Sınav İpuçları

⚠️ Kritik açı yalnızca n₁ > n₂ durumunda tanımlıdır (yoğun → seyrek)

⚠️ Yansıma açısı her zaman gelme açısına eşittir (yansıma yasası)

İdeal Gaz Simülasyonu

Sıcaklık ve hacmi değiştirerek gaz moleküllerinin hareketini ve basıncı gözlemle. PV = nRT

Gaz Parametreleri

Sıcaklık (K)300 K

Hacim (göreceli)1.0

Mol Sayısı (n)1.0 mol

Basınç (atm)

—

Sıcaklık

—

Ortalama Hız

—

İç Enerji

—

🌡️ İdeal Gaz Yasası
PV = nRT    R = 8.314 J/(mol·K)
v_rms = √(3RT / M)    ortalama molekül hızı
U = (3/2) · nRT    iç enerji (tek atomlu ideal gaz)
T↑ → hız↑ | V↑ → basınç↓ | n↑ → basınç↑

📚 Konu Özeti — Termodinamik & İdeal Gaz

▼

Temel Kavramlar

İdeal Gaz Yasası Kinetik Teori Izoterm / İzobar / İzokor İç Enerji

Bilmen Gerekenler

PV = nRT — basınç, hacim, sıcaklık birlikte değişir. Biri sabitken diğer ikisi ters orantılı

Sıcaklık arttıkça moleküller daha hızlı hareket eder → basınç artar

Mutlak sıfır = −273°C = 0 K — moleküllerin hareketi durur (teorik)

İzoterm: T sabit → PV = sabit (Boyle). İzobar: P sabit → V/T = sabit (Charles)

Sınav İpuçları

⚠️ Hesaplamalarda sıcaklığı mutlaka Kelvin (K) kullan: T(K) = T(°C) + 273

⚠️ İdeal gaz gerçek gaz değildir — yüksek P ve düşük T'de sapma olur

Sarkaç & Harmonik Hareket

Gezegen, sürtünme ve ip uzunluğunu değiştirerek sönümlü sarkaç hareketini gözlemle.

Gezegen

Parametreler

İp Uzunluğu (L)1.0 m

Başlangıç Açısı30°

Sürtünme (b)0.10

Periyot (T)

—

Gezegen / g

9.8 m/s²

Mevcut Açı

—

Enerji Kalan

—

🔵 Sarkaç Hareketi
T = 2π √(L / g) periyot (küçük açılar için)
θ̈ = −(g/L)·sin θ − b·θ̇ sönümlü hareket denklemi
b = 0 → sonsuz salınım | b↑ → daha hızlı söner
L↑ → T büyür | g↑ → T küçülür | Kütle T'yi etkilemez!

📚 Konu Özeti — Sarkaç & Harmonik Hareket

▼

Temel Kavramlar

Basit Harmonik Hareket Periyot & Frekans Sönümlü Salınım Enerji Dönüşümü

Bilmen Gerekenler

T = 2π√(L/g) — periyot yalnızca ip uzunluğuna ve g'ye bağlıdır

Kütlenin ve açının (küçük açılarda) periyoda etkisi yoktur

Denge noktasında hız maksimum, uç noktalarda hız sıfır

Jüpiter'de g büyük → T küçük → daha hızlı sallanır. Ay'da g küçük → daha yavaş

Sınav İpuçları

⚠️ Küçük açı yaklaşımı: θ < 15° için sin θ ≈ θ (radyan cinsinden)

⚠️ Yay sarkacında T = 2π√(m/k) — burada kütle etkilidir!

Dalga & Girişim

İki dalganın frekans, genlik ve faz farkını değiştirerek yapıcı/yıkıcı girişim ve süperpozisyon sonucunu gözlemle.

Dalga 1 (Mavi)

Frekans f₁2.0 Hz

Genlik A₁1.0

Dalga 2 (Sarı)

Frekans f₂3.0 Hz

Faz Farkı Δφ0°

f₁

—

f₂

—

Girişim Tipi

—

Faz Farkı

—

〰️ Dalga Süperpozisyonu
y = A₁·sin(2πf₁t) + A₂·sin(2πf₂t + Δφ)
Yapıcı girişim: Δφ = 0° → genlik artar (A₁+A₂)
Yıkıcı girişim: Δφ = 180° → genlik azalır (|A₁−A₂|)
f₁ ≠ f₂ → titreşim (beat): f_beat = |f₁ − f₂|

📚 Konu Özeti — Dalgalar & Girişim

▼

Temel Kavramlar

Süperpozisyon Yapıcı Girişim Yıkıcı Girişim Titreşim (Beat)

Bilmen Gerekenler

v = f × λ — dalga hızı, frekans ve dalga boyu çarpımına eşittir

Δφ = 0° → genlikler toplanır (yapıcı). Δφ = 180° → genlikler farkı alınır (yıkıcı)

Aynı ortamda ilerleyen dalgalar birbirini etkilemez — süperpozisyon

Beat (titreşim): f_beat = |f₁ − f₂| — müzisyenler akort için kullanır

Sınav İpuçları

⚠️ Frekans kaynağa bağlıdır, ortam değişince λ değişir — f sabit kalır

⚠️ Ses dalgası boyuna, ışık dalgası enine dalgadır

Manyetik Alan & Kuvvet

Yüklü parçacığın manyetik alanda dairesel hareketi — r = mv / qB

v

Parçacık Hızı — v↑ yörünge büyür 3 ×10⁶ m/s

        1×10⁶ m/s← v artar → r büyür →10×10⁶ m/s
      

B

Manyetik Alan Şiddeti — B↑ yörünge küçülür 0.50 T

        0.2 T (zayıf)← B artar → r küçülür →2.0 T (güçlü)
      

q

Yük Tipi — yön değişir Proton (+)

Yarıçap (r)

—

Lorentz (F)

—

Periyot (T)

—

Kin. Enerji

—

🧲 Manyetik Alan & Lorentz Kuvveti
F = q·v·B    Lorentz kuvveti (v ⊥ B)
r = m·v / (q·B)    dairesel yörünge yarıçapı
T = 2π·m / (q·B)    periyot (v'den bağımsız!)
v↑ → r↑ | B↑ → r↓ | m↑ → r↑ | q↑ → r↓

📚 Konu Özeti — Manyetik Alan

▼

Temel Kavramlar

Lorentz Kuvveti Dairesel Hareket Manyetik Akı Sağ El Kuralı

Bilmen Gerekenler

F = qvB (v ⊥ B ise) — Lorentz kuvveti hem hıza hem alana diktir → iş yapmaz

Kuvvet dairesel yörüngeye yol açar: r = mv/qB

Periyot B'ye bağlı, v'ye bağlı değil — siklotron prensibi buradan gelir

Sağ el kuralı: 4 parmak v yönü → B yönüne kıvır → baş parmak F yönü (+ yük için)

Sınav İpuçları

⚠️ Elektron negatif yük → kuvvet yönü tersine döner

⚠️ v ∥ B ise F = 0 — paralel hareket eden yük etkilenmez

Serbest Düşme & Yerçekimi

Farklı gezegenlerdeki yerçekimi ivmesiyle serbest düşme deneyini simüle et. Hız-zaman ve konum-zaman grafikleri canlı.

Parametreler

Başlangıç Yüksekliği100 m

Gezegen

Hava Direnci

Düşme Süresi

—

Çarpma Hızı

—

Mevcut Hız

—

Mevcut Yükseklik

—

🪐 Serbest Düşme
h = h₀ − ½g·t²    yükseklik (dirençsiz)
v = g·t    v² = 2g·h    hız (dirençsiz)
t_düşme = √(2h₀/g)    düşme süresi
Hava direnci: a = g − k·v² | Terminal hız: v_t = √(g/k)

📚 Konu Özeti — Serbest Düşme

▼

Temel Kavramlar

Yerçekimi İvmesi Terminal Hız Hava Direnci Evrensel Çekim

Bilmen Gerekenler

Hava direncisiz düşmede tüm cisimler aynı ivmeyle düşer — kütle fark etmez (Galileo)

Hava direnci varken hız artınca direnç kuvveti artar → ivme azalır → terminal hıza ulaşılır

Terminal hızda F_ağırlık = F_direnç → net kuvvet sıfır → sabit hız

Gezegenden gezegene g değişir: g = GM/r²

Sınav İpuçları

⚠️ Ağır cisim hava direncine daha az etkilenir (büyük m, küçük sürüklenme oranı)

⚠️ v² = 2gh formülü yalnızca hava direncisiz durumda geçerlidir

Mercek Simülasyonu

Kalın kenar (yakınsak) ve ince kenar (ıraksak) merceklerde ışın izleri ve görüntü oluşumunu gözlemle.

Mercek Tipi

Parametreler

Odak Uzaklığı (f)80 px

Cisim Mesafesi (u)160 px

Cisim Yüksekliği40 px

Görüntü Mesafesi

—

Büyütme

—

Görüntü Tipi

—

Mercek

—

🔭 İnce Mercek Formülü
1/f = 1/u + 1/v u: cisim mesafesi, v: görüntü mesafesi
m = −v / u büyütme (m<0 → ters görüntü)
Kalın kenar (yakınsak): f > 0 → u>f gerçek ters, u<f sanal dik
İnce kenar (ıraksak): f < 0 → daima sanal, dik, küçük görüntü

📚 Konu Özeti — Mercekler

▼

Temel Kavramlar

İnce Mercek Formülü Büyütme Gerçek / Sanal Görüntü Odak Uzaklığı

Bilmen Gerekenler

Kalın kenar (yakınsak): u>f → gerçek ters görüntü | u<f → sanal dik büyük görüntü

İnce kenar (ıraksak): her zaman sanal, dik, küçük görüntü

Göz camı, teleskop, mikroskop → mercek kullanır

|m| > 1 → büyütülmüş, |m| < 1 → küçültülmüş

Sınav İpuçları

⚠️ Gerçek görüntü perdede oluşur. Sanal görüntü perdede oluşmaz.

⚠️ 1/f = 1/u + 1/v — u ve v işaretli büyüklüklerdir

Devre Elemanları

Pasif ve aktif devre elemanlarını seç — sembol, özellik ve V-I karakteristiğini gör.

📚 Konu Özeti — Devre Elemanları

▼

Pasif Elemanlar

Direnç (R) Kondansatör (C) Transformatör

Aktif / Yarı İletken Elemanlar

Diyot LED Transistör (NPN)

Sınav İpuçları

⚠️ LED'e her zaman seri direnç bağla! R = (V_kaynak − V_LED) / I_LED

⚠️ Kondansatör DC'de tam şarj olduktan sonra akım geçmez — açık devre gibi davranır

⚠️ Transformatör yalnızca AC ile çalışır — DC ile çalışmaz

Momentum & Çarpışma

Momentum ve çarpışma fiziği — elastik ve sönümlü çarpışmalar, yay salınımı ile enerji korunumunu keşfet.

Enerji Türü

Top 1 Kütlesi 1 kg

Top 2 Kütlesi 1 kg

Başlangıç Hızı7 px/s

Sürtünme Yok

Kinetik Enerji

—

Pot. Enerji

—

Yay Enerjisi

—

Toplam Enerji

—

Ek = ½mv² Ep = mgh Es = ½kx²
Enerji Korunumu: Ek + Ep + Es = sabit

📚 Konu Özeti — Momentum & Çarpışma

▼

Enerji Türleri

Kinetik Enerji Potansiyel Enerji Yay Enerjisi Enerji Korunumu

Sınav İpuçları

⚠️ Enerji skaler büyüklüktür — yönü yoktur

⚠️ Ek = ½mv² — hız iki katına çıkarsa enerji 4 kat artar

En yüksek noktada tüm enerji potansiyel, en alçakta tüm enerji kinetik

v = √(2gh) — serbest düşmede zemine çarpma hızı

🌀 Dönme Hareketi

Tork, açısal hız ve dönme dengesi — dönen disk ile enerji korunumunu keşfet.

Deney Modu

Kütle (m)2 kg

Yarıçap (r)0.5 m

Tork (τ)5 N·m

Açısal Hız (ω)

—

Tork (τ)

—

Atalet Mom. (I)

—

Dön. Enerjisi

—

τ = I·α I = ½mr² Erot = ½Iω²
ω = α·t | Denge: τ_sol = τ_sağ | τ = F·d

📚 Konu Özeti — Dönme Hareketi

▼

Temel Kavramlar

Tork Açısal Hız Atalet Momenti Dönme Dengesi

Sınav İpuçları

⚠️ τ = I·α — Newton 2. yasasının dönme versiyonu

⚠️ Disk: I = ½mr², Çember: I = mr², Küre: I = ⅖mr²

Denge: m₁·d₁ = m₂·d₂ — g her iki tarafta iptal olur

Erot = ½Iω² — hem I hem ω artarsa enerji hızla büyür

⭕ Düzgün Çembersel Hareket

Merkezcil kuvvet, açısal hız ve periyot — çembersel hareketi keşfet.

Parametreler

Kütle (m)2 kg

Yarıçap (r)1.0 m

Hız (v)4 m/s

Senaryo

Merkezcil Kuvvet

—

Açısal Hız (ω)

—

Periyot (T)

—

İvme (ac)

—

Fc = mv²/r ac = v²/r ω = v/r
T = 2πr/v | Fc = mω²r | v = ωr

📚 Konu Özeti — Çembersel Hareket

▼

Temel Kavramlar

Merkezcil Kuvvet Açısal Hız Periyot Merkezcil İvme

Sınav İpuçları

⚠️ Hız yönü teğet, kuvvet merkeze — ikisi HER ZAMAN dik

⚠️ Merkezkaç kuvvet diye bir şey yoktur — eylemsizliktir

Virajda sürtünme = merkezcil kuvvet → v_max = √(μgr)

Uydu yörüngesi: Fc = yerçekimi → mv²/r = GMm/r²

⚡ Elektrostatik

Coulomb kuvveti, elektrik alan çizgileri ve yük etkileşimleri.

Yük Konfigürasyonu

Yük 1 (q₁)+2 μC

Yük 2 (q₂)+2 μC

Mesafe (r)3.0 cm

Alan Çizgileri

Coulomb Kuvveti

—

Kuvvet Yönü

—

E Alan (q₁'de)

—

E Alan (q₂'de)

—

F = k·q₁·q₂/r² E = k·q/r²
k = 9×10⁹ N·m²/C² | Aynı işaret → iter, Zıt → çeker

📚 Konu Özeti — Elektrostatik

▼

Temel Kavramlar

Coulomb Yasası Elektrik Alan Alan Çizgileri Potansiyel

Sınav İpuçları

⚠️ Coulomb kuvveti r²'ye ters orantılı — mesafe 2× → kuvvet ¼×

⚠️ Elektrik alan vektör, potansiyel skaler büyüklüktür

Üç yük dengesi: orta yükün net kuvveti sıfır olduğu koşul bul

Alan çizgisi sayısı = yük büyüklüğüyle orantılı

🔌 Elektromanyetik İndüksiyon

Faraday yasası, Lenz yasası ve indüklenen EMK — değişen manyetik akı akım üretir.

Deney Modu

Mıknatıs Hızı2 m/s

Alan Şiddeti (B)1.0 T

Bobin Alanı (A)0.1 m²

Sarım Sayısı (N)50

Manyetik Akı (Φ)

—

İndüklenen EMK

—

Lenz Yönü

—

ΔΦ/Δt

—

ε = −N·ΔΦ/Δt Φ = B·A·cosθ
Lenz: indüklenen akım, akı değişimine karşı koyar

📚 Konu Özeti — EM İndüksiyon

▼

Temel Kavramlar

Faraday Lenz Manyetik Akı Transformatör

Sınav İpuçları

⚠️ Eksi işareti unutulursa Lenz yasası ihlal edilir

⚠️ Sabit B alanında hareketsiz bobin → EMK = 0

Sağ el kuralı: akımın yönünü bulmak için kullanılır

EMK büyütmek için: N artır, hız artır, B artır, A artır

〜 Alternatif Akım & RLC

AC devrelerde gerilim ve akım sinüsoidal değişir. Bu deneyde: R, L, C bileşenlerinin frekansa bağlı davranışını ve rezonans anında neler olduğunu gözlemleyeceksin.

🎯 Deneyin Amacı: Saf AC devrede gerilim ve akım dalgalarını gözlemle. V_rms = V₀/√2 ilişkisini doğrula.

Devre Modu

Frekans (f)50 Hz

Gerilim (V₀)220 V

Direnç (R)100 Ω

Kapasite (C)100 μF

İndüktans (L)100 mH

Empedans (Z)

—

Akım (I_rms)

—

Faz Açısı (φ)

—

Rezonans (f₀)

—

Z = √(R²+(X_L−X_C)²)
X_L=ωL X_C=1/ωC f₀=1/(2π√LC)

📚 Konu Özeti — Alternatif Akım

▼

Temel Kavramlar

AC Temelleri Empedans Rezonans Faz Açısı

Sınav İpuçları

⚠️ V_rms = V₀/√2 ≈ 0.707·V₀ — tepe değer değil!

⚠️ Rezonansta Z=R, faz açısı sıfır, güç faktörü 1

X_L=ωL: frekans artar → X_L artar (bobin yüksek f'ye direnir)

X_C=1/ωC: frekans artar → X_C azalır (kondansatör geçirir)

🪐 Kütle Çekim & Kepler Yasaları

Gezegenlerin yörüngesi neden elips? Yakınken neden hızlanır? Kepler'in 3 yasasını simülasyonla keşfet.

🎯 Deneyin Amacı: Gezegen yörüngesini gözlemle. Güneşe yakınken hız artar, uzakken azalır — Kepler'in 2. Yasası.

Yörünge Modu

Başlangıç Hızı1.0

Yıldız Kütlesi (M)1.0

İz Uzunluğu150

Alan süpürme göster Hız vektörü

Hız (v)

—

Güneşe Uzaklık

—

Periyot (T)

—

T²/a³

—

F = GMm/r² T² ∝ a³
1. Yasa: Elips | 2. Yasa: Eşit alan | 3. Yasa: T²/a³ = sabit

📚 Konu Özeti — Kepler & Kütle Çekim

▼

Kepler'in 3 Yasası

1. Yasa: Elips 2. Yasa: Alan 3. Yasa: T²/a³ Newton F=GMm/r²

Sınav İpuçları

⚠️ Yörünge elipstir — daire değil! Güneş odaktadır, merkezde değil

⚠️ T² ∝ a³ — uzak gezegen çok yavaş (T büyür)

Perihelyon (en yakın) → hız maksimum, uzaklık minimum

Yörünge enerjisi: E = −GMm/2a (sadece a'ya bağlı)

🛝 Sürtünme Kuvveti

Statik ve kinetik sürtünme kuvvetlerini ve eğik düzlemde hareketi keşfet.

🎯 Amaç: Eğim açısını ve μ değerlerini ayarla. Cisim ne zaman kaymaya başlar? Kritik açıyı bul.

Parametreler

Kütle (m)—

Eğim Açısı (θ)—

Statik μ_s—

Kinetik μ_k—

Normal Kuvvet

—

Sürtünme Kuvveti

—

Ağırlık Bileşeni

—

Durum

—

f_s ≤ μ_s·N f_k = μ_k·N
N = mg·cosθ | W_∥ = mg·sinθ

📚 Konu Özeti — Sürtünme Kuvveti

▼

Temel Kavramlar

StatikKinetikEğik Düzlem

Sınav İpuçları

⚠️ μ_s > μ_k — harekete geçirmek, hareket ettirmekten zordur

⚠️ Sürtünme kuvveti harekete karşı yönde

Kritik açı: tanθ_c = μ_s → bu açıda cisim tam kayma sınırında

🌡️ Isı ve Sıcaklık

Q=mcΔT ilişkisi, ısı iletimi ve termal denge.

🎯 Amaç: Farklı maddeler için özgül ısı nasıl farklılık gösterir? Aynı güçle hangisi daha hızlı ısınır?

Parametreler

Kütle (m)—

Özgül Isı (c)—

ΔT (°C)—

Güç (W)—

Isı (Q)

—

Süre

—

İletim Katsayısı

—

Isı Akısı

—

Q = m·c·ΔT P = Q/t
Fourier: q = k·A·ΔT/d

📚 Konu Özeti — Isı ve Sıcaklık

▼

Temel Kavramlar

Q=mcΔTİletimGenleşme

Sınav İpuçları

⚠️ Q = mcΔT — birimi Joule, kcal değil!

⚠️ Isı farkı varsa akar, yoksa durmaz

Su: c = 4200 J/kg°C — en yüksek özgül ısı

🧊 Hal Değişimi

Isıtma eğrisi: katı→sıvı→gaz geçişlerinde sıcaklık neden sabit kalır?

🎯 Amaç: Isıtma eğrisini gözlemle. Yatay bölgeler gizli ısıyı gösterir — sıcaklık değişmez!

Parametreler

Madde Kütlesi (m)—

Isıtma Gücü (W)—

Madde

Sıcaklık

—

Faz

—

Harcanan Isı

—

Süre

—

Q = m·L_f Q = m·L_v
L_f: erime ısısı | L_v: buharlaşma ısısı

📚 Konu Özeti — Hal Değişimi

▼

Temel Kavramlar

ErimeBuharlaşmaIsıtma Eğrisi

Sınav İpuçları

⚠️ Hal değişiminde sıcaklık DEĞİŞMEZ — enerji bağları kırar

⚠️ L_v > L_f her zaman — buharlaşmak erimeye göre daha fazla enerji ister

Grafikte yatay bölge = gizli ısı = mL

⚙️ Basit Makineler

Kaldıraç, makara, çıkrık — mekanik avantaj ile az kuvvetle büyük iş yap.

🎯 Amaç: Mekanik avantaj nedir? Kol uzunluğunu değiştirerek uygulanan kuvvetin nasıl azaldığını gör.

Parametreler

Makine Türü

Yük Ağırlığı (N)—

Kol Uzunluğu d₁—

Direnç Kolu d₂—

Uygulanan Kuvvet

—

Mekanik Avantaj

—

Yapılan İş

—

Verim

—

MA = d₁/d₂ F·d₁ = W·d₂
İş korunumu: W_giren = W_çıkan (ideal)

📚 Konu Özeti — Basit Makineler

▼

Temel Kavramlar

KaldıraçMakaraÇıkrık

Sınav İpuçları

⚠️ Mekanik avantaj kuvveti azaltır ama yolu artırır — iş korunur

⚠️ Gerçek makinelerde sürtünme nedeniyle verim <1

MA = çıkış kuvveti / giriş kuvveti = giriş yolu / çıkış yolu

⚡ Elektrik Alan & Potansiyel

E = kq/r², V = kq/r — alan ve potansiyelin uzakla nasıl değiştiğini keşfet.

🎯 Amaç: Yükü ve mesafeyi değiştir. E ile V arasındaki farkı ve eş potansiyel yüzeyleri gözlemle.

Parametreler

Yük (q)—

Test Noktası (r)—

Görünüm

E Alan Şiddeti

—

Potansiyel (V)

—

Kuvvet (F=qE)

—

Potansiyel Enerji

—

E = kq/r² V = kq/r
F = qE | U = qV | k=9×10⁹

📚 Konu Özeti — Elektrik Alan & Potansiyel

▼

Temel Kavramlar

Elektrik AlanPotansiyelDipol

Sınav İpuçları

⚠️ E vektör, V skaler — ikisini karıştırma

⚠️ Eş potansiyel yüzeyde iş sıfır

V = 0 olan nokta E = 0 anlamına gelmez!

⚛️ Atom Fiziği

Bohr modeli: elektron enerji seviyeleri ve foton yayımı.

🎯 Amaç: Farklı enerji seviyeleri arasında geçiş yaptır. Hangi renkte ışık yayılır?

Parametreler

Atom Numarası (Z)—

Enerji Seviyesi (n)—

Enerji (E_n)

—

Yarıçap (r_n)

—

Foton Enerjisi

—

Dalga Boyu (λ)

—

E_n = −13.6/n² eV
r_n = n²·a₀ a₀=0.053nm

📚 Konu Özeti — Atom Fiziği

▼

Temel Kavramlar

Bohr ModeliFotonSpektrum

Sınav İpuçları

⚠️ n artarsa enerji artar (daha az negatif), elektron dışarı çıkar

⚠️ Lymann serisi UV, Balmer görünür, Paschen IR

İyonlaşma enerjisi: E = 13.6 eV (n=1'den sonsuz)

☢️ Radyoaktivite

N = N₀·(½)^(t/t½) — yarılanma ömrü ve bozunma eğrisi.

🎯 Amaç: Yarılanma ömrünü değiştir. Her t½ sürede maddenin yarısının bozunduğunu gözlemle.

Parametreler

Başlangıç Miktarı N₀—

Yarılanma Ömrü (t½)—

Aktivite çarpanı—

Bozunma Türü

Kalan Miktar (N)

—

Geçen Süre

—

Aktivite (A)

—

Bozunan Miktar

—

N = N₀·(½)^(t/t½)
A = λ·N λ = ln2/t½

📚 Konu Özeti — Radyoaktivite

▼

Temel Kavramlar

Yarılanmaα Bozunmaβ Bozunma

Sınav İpuçları

⚠️ Her t½'de yarıya iner — hiç sıfır olmaz!

⚠️ A = λN — aktivite zamanla azalır

3 yarılanma: N₀/8 kalır, 10 yarılanma: N₀/1024 ≈ %0.1

🚄 Bağıl Hareket

Hız toplama: v_yere = v_taşıt + v_nesne — vektörel!

🎯 Amaç: Tren hızı ve yolcu hızını ayarla. Yere göre hız nasıl hesaplanır? Dik hızlarda Pisagor.

Parametreler

Tren Hızı (v_t)—

Yolcu Hızı (v_y)—

Rüzgar Hızı—

Senaryo

Yere Göre Hız

—

Trene Göre Hız

—

Bileşke

—

Açı

—

v_yere = v_taşıt + v_nesne
Vektörel toplama! Yönlere dikkat

📚 Konu Özeti — Bağıl Hareket

▼

Temel Kavramlar

Hız ToplamaUçak-RüzgarKayık-Nehir

Sınav İpuçları

⚠️ Hız vektörler — skaler toplama değil!

⚠️ Referans çerçevesini belirt: yere göre mi, araca göre mi?

Dik hızlar: v_bileşke = √(v₁²+v₂²), θ = arctan(v₂/v₁)

📐 Vektörler

Bileşenler, toplama ve nokta çarpım — fiziğin dili.

🎯 Amaç: İki vektörün büyüklüğünü ve açısını ayarla. Bileşke vektörü paralel kenar kuralıyla gör.

Parametreler

🟠 Vektör A

Büyüklük |A|—

Açı θ_A (°)—

🔵 Vektör B

Büyüklük |B|—

Açı θ_B (°)—

İşlem

Bileşke |R|

—

Açı θ

—

Rx, Ry

—

Nokta Çarpım

—

R = A + B |R|=√(Rx²+Ry²)
A·B = |A||B|cosθ

📚 Konu Özeti — Vektörler

▼

Temel Kavramlar

ToplamaBileşenlerNokta Çarpım

Sınav İpuçları

⚠️ Vektör toplamada sadece büyüklükleri toplama — açı önemli!

⚠️ Zıt yönde vektörler: çıkarma gibi davranır

Bileşen yöntemi: her zaman x ve y ayrı hesapla

🪨 Özkütle & Kaldırma Kuvveti

Arşimet ilkesi ve sıvı katmanları — yoğunluk farkı her şeyi belirler.

🎯 Amaç: Cisim yoğunluğunu ve sıvı türünü ayarla, Başlat'a bas. Cisim sıvıya düşer ve yoğunluğuna göre yüzer ya da batar.

Deney Modu

Cisim Hacmi (cm³)500 cm³

Cisim Yoğunluğu0.7 g/cm³

Sıvı Türü

Sıvı Yoğunluğu1.0 g/cm³

Ağırlık (W)

—

Kaldırma (Fk)

—

Net Kuvvet

—

Durum

—

Fk = ρ_f·V·g ρ = m/V
Yüzer: ρ_c < ρ_f | Batar: ρ_c > ρ_f | Homojen: tek faz

📚 Konu Özeti — Arşimet & Özkütle

▼

Temel Kavramlar

Arşimet Yüzme Sıvı Katmanları Homojen/Heterojen

Sınav İpuçları

⚠️ Fk = ρ_SIVI·V_BATIK·g — cismin yoğunluğu değil sıvının!

⚠️ Kısmi batma: Fk=W → V_batık/V_toplam = ρ_cisim/ρ_sıvı

Cıva üzerinde demir yüzer! ρ_demir=7.8 < ρ_cıva=13.6

Katmanlı sıvıda cisim: ρ arasında olan katmanda denge bulur